Focus – Deel 3: Hoe drones het Midden-Oosten veroveren

De conflicten in het Midden-Oosten hebben de aandacht gevestigd op een nieuwe vorm van hightech oorlogsvoering: drone-warfare. Vooral het gebruik van onbemande vliegtuigen heeft letterlijk en figuurlijk een enorme vlucht genomen sinds de Verenigde Staten in 2008 besloten het gebruik van bewapende drones te intensiveren in Afghanistan en Pakistan. Het Midden-Oosten is tegen wil en dank het toneel van een veranderende oorlogsvoering.

Het vizier van een Amerikaanse Reaper-drone. © Getty Images.

Het vizier van een Amerikaanse Reaper-drone. © Getty Images.

Vandaag in deel drie: De gevaren en gevolgen van de drone-warfare in het Midden-Oosten.

Gevolgen van de drone-strikes in het Midden-Oosten
De talrijke aanvallen met Amerikaanse Unmanned Aerial Vehicles (UAV’s), onbemande vliegtuigen, hebben kwaad bloed gezet bij de bevolkingen van de getroffen landen. De Verenigde Staten claimen door de aanvallen met onbemande toestellen een onmisbaar tactisch voordeel te hebben en zeggen dat het aantal burgerslachtoffers minimaal is. Het overwicht op het Afghaans-Pakistaanse slagveld zou mede door de gerichte liquidaties met drones in stand gehouden worden. Zoals vermeld in deel één komt uit cijfers van het Engelse Bureau of Investigative Journalism (BIJ) echter een ander beeld naar voren.

Cijfers van de NAF over het aantal uitgevoerde drone-aanvallen in Pakistan. © Wikipedia.

Cijfers van de NAF over het aantal uitgevoerde drone-aanvallen in Pakistan. © Wikipedia.

Uit hun van 24 oktober 2012 daterende cijfers blijkt dat het aantal Amerikaanse drone-strikes in Pakistan op 350 wordt geschat. Het BIJ schat dat bij die 350 aanvallen tussen de 2.586 en 3.375 slachtoffers zijn gevallen. Van dat totale aantal zijn er minimaal 472 en maximaal 885 burgerslachtoffers, waarvan zo’n 176 kinderen. Er vallen bij de drone-aanvallen dus wel degelijk onschuldige slachtoffers, ondanks de pinpoint-precisie die de Amerikanen toekennen aan de aanvallen met UAV’s. Maar aangezien veel van de aanvallen plaatsvinden in het kader van het geheime CIA-programma, doet de Amerikaanse regering geen mededelingen over de exacte slachtoffercijfers en toedracht van de aanvallen.

De nauwkeurigheid van de drones valt dus te betwisten. Militair historicus Christ Klep zegt in een uitzending van KRO Reporter: “Dingen gaan altijd mis. Stel, je denkt dat je een Al-Qaeda-strijder in de hoek hebt gedreven in een boerderij. Wat is er dan logischer dan daar een raket op af te sturen? En juist op het moment dat die raket gaat inslaan, of het nou een piloot of een onbemand toestel is die hem afvuurt, komt z’n vrouw de deur uit. Wat doe je dan? De scenario’s blijven hetzelfde, dan kan je wel 10 centimeter nauwkeuriger zijn dan een bemand toestel, maar de impact is natuurlijk hetzelfde.”

Een Amerikaanse Predator-drone. © Getty.

Een Amerikaanse Predator-drone. © Getty.

Experts verschillen van mening, maar de algemene opvatting is dat de targeted killings het internationale recht schenden. De liquidaties ontnemen de verdachten een kans op een proces. Zo zegt Jameel Jaffer van de American Civil Liberties Union (ACLU) in de BBC-documentaire The Secret War on Terror: “Dit is een ontzagwekkende kracht. De kracht om iemand als vijand te labelen en vervolgens omdat je die persoon als vijand hebt aangemerkt, hem mag liquideren zonder vorm van juridisch proces.” Oud-president van Pakistan Pervez Musharraf zegt in dezelfde uitzending: “Ze zullen vast de juiste doelwitten raken. Maar er is ook het probleem van nevenschade: het doden van burgers. En daarnaast de schending van onze territoriale integriteit en soevereiniteit.”

Ook onder de Pakistaanse bevolking is inmiddels grote woede ontstaan over de aanhoudende drone-aanvallen binnen hun landsgrenzen. Onder meer in oktober waren er grote demonstraties tegen de aanvallen in hoofdzakelijk Waziristan, het grensgebied waar veel Al-Qaeda- en Talibanstrijders zich schuilhouden. Bij de gigantische demonstratie voor politieke hervormingen en rechten deze week in Islamabad, klonk ook de roep tot het stoppen van de drone-aanvallen, die ‘onwettig en illegaal’ zouden zijn. En zelfs ‘contra-productief’ omdat de strikes een vruchtbare voedingsbodem voor radicalisering zouden creëren.

De Iraanse Karrar-drone is in staat op hoge snelheid doelwitten te bombarderen. © RT.

De Iraanse Karrar-drone is in staat op hoge snelheid doelwitten te bombarderen. © RT.

Daarnaast heeft het drone-programma van de VS, in combinatie van de opkomst van onbemande militaire machines in Israël, een wapenwedloop in gang gezet met Iran en zijn bondgenoot Hezbollah. Zoals in deel twee vermeld bouwt Iran gestaag aan zijn steeds moderner wordende drone-vloot, terwijl het land ook UAV’s exporteert naar partners als Hezbollah, Syrië en Venezuela. Nathan Wessler van de ACLU zegt in KRO Reporter: “Het baart zorgen dat de VS een precedent schept. De VS gebruikt drones om overal ter wereld mensen te doden. Ze zouden niet blij zijn als landen als Rusland, China of Iran hetzelfde zouden doen en hier in de VS Amerikaanse staatsburgers doodden.”

De toekomstige gevaren van drone-warfare

Een Amerikaanse militair lanceert een Raven-verkenningsdrone in Afghanistan. © AP.

Een Amerikaanse militair lanceert een Raven-verkenningsdrone in Afghanistan. © AP.

En het gebruik van drones zal de komende jaren sterk toenemen. Volgens een rapport van het Amerikaanse Congres heeft het Department of Defense sinds 2001 26 miljard dollar geïnvesteerd in de ontwikkeling van op afstand bestuurbare voer-, vlieg- en vaartuigen. Dat gigantische bedrag geeft aan op welke schaal onder meer het Amerikaanse Defense Advanced Research Projects Agency (DARPA) onderzoek kan doen naar nieuwe onbemande militaire technologie. De VS is nog onduidelijk over of ze na 2014 in Afghanistan een ondersteunende troepenmacht aanhouden. Het is echter waarschijnlijk dat het drone-programma boven Afghanistan na 2014 wél in stand gehouden wordt.

In deel één kwamen al de diverse hightech drone-toepassingen van Israël en de VS naar voren. De ontwikkeling van steeds modernere Iraanse drones is dan ook begrijpelijk. Maar volgens experts is de volgende stap in deze razendsnelle wapenwedloop de ontwikkeling van autonoom handelende machines. Onbemande toestellen die onafhankelijk van menselijke besturing kunnen handelen en mogelijk zelfs ooit doden. Bepaalde militaire drones hebben al een zekere mate van autonomie. Zo kan de Israëlische Guardium UGV zelf een vooraf vastgesteld gebied patrouilleren en ontwikkelt de VS zeegaande drones die zelfstandig wateren afspeuren naar duikboten. De mogelijkheid tot eventueel dodelijk geweld ligt voorlopig echter nog altijd bij een menselijke bestuurder.

Human Rights Watch (HRW) noemt dit in een rapport een extreem gevaarlijke ontwikkeling. Steve Goose, directeur van de wapenafdeling van HRW, zei vorig jaar: “Als we machines laten beslissen over leven en dood, zijn we te ver gegaan met technologie.” Hij riep op tot een internationaal verdrag waarbij de ontwikkeling en inzet van autonoom handelende machines verboden wordt. Wessler: “Als kunstmatige intelligentie beter en acceptabeler wordt, met vliegtuigen die zelfstandig vliegen, zonder dat er een operator meekijkt, die raketten afvuren naar eigen inzicht, is het goed mogelijk dat er een escalatie komt van de technologie.”

Een Amerikaanse SWORDS-grondrobot. © Popular Mechanics.

Een Amerikaanse SWORDS-grondrobot. © Popular Mechanics.

Dus het lijkt er op dat er de komende jaren meer soorten drones op het slagveld verschijnen. Sinds de VS in 2007 de zwaarbewapende grondrobot SWORDS in Irak inzette, speelt het Amerikaanse leger speelt meer en meer met het idee om militaire taken uit te besteden aan (bewapende) grondrobots. En DARPA is hard op weg een autonome drone te ontwikkelen voor het sjouwen van zware militaire bagage. De in functie en uiterlijk op een pakezel lijkende Big Dog kan zelfstandig een lopend persoon volgen, zelfs op moeilijk terrein. Het ‘denkniveau’ van de machine is verbazingwekkend. Zo weet de robot zichzelf te corrigeren als hij uitglijdt of een duw krijgt.

De wapenwedloop die deze ontwikkeling teweeg brengt in het Midden-Oosten is zorgelijk. Naast Iran beschikken steeds meer landen in de Arabische wereld over militaire drones en ook de eigen ontwikkeling ervan wordt steeds meer opgepikt. De invloed die deze kentering zal hebben op de militaire verhoudingen in het gebied kan zeer zorgelijk zijn als er geen heldere afspraken worden gemaakt. De tijd dat het Amerikaanse drone-programma onaantastbaar in de schaduw kon opereren is verdwenen nu andere landen in hoog tempo eigen militaire drones ontwikkelen. De inzet van autonoom denkende machines voor oorlogsacties lijkt steeds dichterbij te komen. HRW maakt een belangrijk punt door te wijzen op het belang van internationale afspraken. Christ Klep: “Een militair moet altijd precies weten wat hij doet. Als je die verantwoordelijkheid voor 90 procent overlaat aan een autonoom denkende robot, heb je een probleem. Dan heb je op z’n minst nieuwe regelgeving nodig.”

Advertenties

Focus – Deel 2: Hoe drones het Midden-Oosten veroveren

De conflicten in het Midden-Oosten hebben de aandacht gevestigd op een nieuwe vorm van hightech oorlogsvoering: drone-warfare. Vooral het gebruik van onbemande vliegtuigen heeft letterlijk en figuurlijk een enorme vlucht genomen sinds de Verenigde Staten in 2008 besloten het gebruik van bewapende drones te intensiveren in Afghanistan en Pakistan. Het Midden-Oosten is tegen wil en dank het toneel van een veranderende oorlogsvoering.

Vandaag in deel twee: Het Iraanse antwoord op het drone-vraagstuk.

De in december door Iran buitgemaakte Amerikaanse ScanEagle-drone. © Press TV.

De in december door Iran buitgemaakte Amerikaanse ScanEagle-drone. © Press TV.

Nadat het Westen zich de afgelopen decennia op wapengebied razendsnel ontwikkelde, was Iran erop gebrand niet achter te blijven. De Iraniërs verkeren sinds de Islamitische Revolutie en de gijzeling van de Amerikaanse ambassade in Teheran in 1979 op slechte voet met het Westen. De daarna opgelegde sancties dwongen het land toen de Iran-Irak-oorlog uitbrak wapens te betrekken van onder meer Noord-Korea en de Sovjet-Unie. Door het kwalitatief slechte wapentuig dat Iran geleverd kreeg door het Warschau-pact, besloot de islamitische republiek zijn eigen wapenindustrie op te zetten.

De Iraanse Mohajer-4. © Navaldrones.com

De Iraanse Mohajer-4. © Navaldrones.com

Iran is dan ook grotendeels zelfvoorzienend geworden in zijn bewapening. Het land produceert inmiddels veel geavanceerde wapens, van de Fajr-raketten die Hamas gebruikte in het recente conflict in de Gazastrook tot de aanvalshelikopter Shahed 285. En ook op het gebied van drone-technologie timmert Iran stevig aan de weg. De ontwikkeling van Unmanned Aerial Vehicles (UAV) werd al tijdens de Iran-Irak-oorlog door de Iraniërs in gang gezet. Rond 1985 ontwikkelde Iran al het eerste prototype van de Mohajer-drone.

Het model is inmiddels vier keer herzien. De Mohajer-4 heeft een actieradius van 150 kilometer en is in staat om zeven uur in de lucht te blijven. Iran heeft de drones al naar diverse landen geëxporteerd, onder meer Soedan, Syrië en Venezuela hebben op de Mohajer gebaseerde UAV’s. Toen op 7 november 2004 een op de Mohajer lijkende Mirsad-1 Israël binnenvloog en in zee stortte bleek ook het aan Iran gelieerde Hezbollah drones te hebben. In 2006 ramde een met explosieven geladen drone van Hezbollah vlak voor de kust van Beirut een Israëlisch marineschip, dat daarbij zwaar beschadigd raakte.

Revolutionaire Garde-commandant Amirali Hajizadeh bekijkt de buitgemaakte RQ-170. © Reuters.

Revolutionaire Garde-commandant Amirali Hajizadeh bekijkt de buitgemaakte RQ-170. © Reuters.

Iran zegt bij de ontwikkeling van nieuwe technologie ook gebruik gemaakt te hebben van buitgemaakte Amerikaanse UAV’s. In 2011 toonde de Iraanse staatstelevisie een Amerikaanse RQ-170 spionagedrone. Het stealthtoestel was vrijwel onbeschadigd naar beneden gehaald, volgens sommige bronnen door in te breken op de satellietverbinding waarmee de drone bestuurd werd. Het uit elkaar halen van het toestel – met de bijnaam ‘Beast of Kandahar‘ – heeft de Iraniërs waarschijnlijk nuttige informatie opgeleverd over de geavanceerde uitrusting van de Amerikaanse drones.

Vorige maand toonde Iran een tweede buitgemaakte Amerikaanse UAV, dit keer een ScanEagle – ook in gebruik bij de Nederlandse strijdkrachten. Het met krachtige camera’s en sensoren uitgeruste toestel was vermoedelijk in Iran om het nucleaire programma te bespioneren, toen het werd neergehaald. De Iraanse Revolutionaire Garde liet de intacte drone triomfantelijk op televisie zien. Het toestel vertoonde echter geen enkele Amerikaanse tekens.

Een Iraanse commandant onthult de Shahed 129. © Press TV.

Een Iraanse commandant onthult de Shahed 129. © Press TV.

De islamitische republiek heeft de afgelopen paar jaar meerdere nieuwe drones gepresenteerd. Zo onthulde de Iraanse president Mahmoud Ahmadinejad in 2010 met veel vertoon de Karrar. Het toestel zou in staat zijn op hoge snelheid doelwitten te raken met zware raketten. Daarna verscheen enige tijd geleden de Shahed 129, een geavanceerde gevechts- en verkenningsdrone met een maximale vliegtijd van 24 uur en een actieradius tussen 1700 en 2000 kilometer. De UAV – die erg op de Israëlische Hermes 450 lijkt – draagt de ultralichte Iraanse Sadid-1 anti-scheepsraketten.

In februari 2011 kondigde Iran echter aan de Sofreh Mahi te gaan bouwen en testen. Een schaalreplica van het geheimzinnige toestel was tijdens een militaire parade in 2010 al opgedoken. De diamantvorm van het toestel en radar-absorberende coating duiden op een geavanceerde stealthdrone. Er is weinig bekend over het project, maar vermoedelijk zullen de Iraniërs eventuele kennis ontleend aan de buitgemaakte Amerikaanse drones proberen toe te passen op de Sofreh Mahi.

Het vermoedelijke uiterlijk van de Sofreh Mahi. © Wikipedia.

Het vermoedelijke uiterlijk van de Sofreh Mahi. © Wikipedia.

Afgelopen oktober wist Hezbollah met een UAV succesvol het Israëlische luchtruim te penetreren. De Ayoub-drone wist over zee en de Gazastrook Israël binnen te vliegen, richting het nucleaire onderzoekscentrum Dimona in de Negev-woestijn. De UAV werd uitgeschakeld voor hij in de buurt van Dimona kon komen, maar zorgde toch voor grote ongerustheid. Dat een vijandig toestel nagenoeg ongehinderd door kon dringen tot een zwaarbewaakte kernwapenfaciliteit is erg zorgwekkend en toont aan dat Israël de drones van Hezbollah en Iran ernstig onderschatte.

Later deze week in deel 3: De gevaren en gevolgen van de drone-warfare in het Midden-Oosten.

Focus – Deel 1: Hoe drones het Midden-Oosten veroveren

De conflicten in het Midden-Oosten hebben de aandacht gevestigd op een nieuwe vorm van hightech oorlogsvoering: drone-warfare. Vooral het gebruik van onbemande vliegtuigen heeft letterlijk en figuurlijk een enorme vlucht genomen sinds de Verenigde Staten in 2008 besloten het gebruik van bewapende drones te intensiveren in Afghanistan en Pakistan. Het Midden-Oosten is tegen wil en dank het toneel van een veranderende oorlogsvoering.

Vandaag in deel 1: De hightech onbemande wapensystemen van de VS en Israël.

Een Amerikaanse Reaper-drone. © AP

Een Amerikaanse Reaper-drone. © AP

Historie
Onder president George W. Bush ging het Amerikaanse drone-programma van start. Onder het gezag van de CIA werden er geheime missies op touw gezet om Taliban- en Al-Qaeda-kopstukken in Afghanistan en Pakistan te liquideren middels strikes met bewapende onbemande vliegtuigen, ook wel UAV’s (Unmanned Aerial Vehicles) genoemd. De drones worden door middel van een satellietverbinding bestuurd door piloten in de VS, vele kilometers van de plaats van actie.

Het programma is echter pas sinds het aantreden van president Barack Obama tot volle wasdom gekomen. Obama achtte het gebruik van de Amerikaanse Predator en Reaper drones een geoorloofd middel in de war on terror, waarbij een nieuw soort asymmetrische oorlogsvoering om andere tactieken vroeg. Het aantal uitgevoerde drone-missies in Pakistan steeg van 52 onder Bush naar zo’n 300 in de eerste termijn van Obama, volgens cijfers van het Engelse Bureau of Investigative Journalism (BIJ).

De liquidatie van Al-Qaeda-predikant Al-Anlaki in Jemen.

De liquidatie van Al-Qaeda-predikant Al-Awlaki in Jemen. © Graphic News.

Zo werd afgelopen juni Abu Yahya al-Libi geliquideerd in Noord-Waziristan, Pakistan. De militantenleider, volgens de VS de nummer twee van Al-Qaeda in Pakistan, werd gedood toen een door een UAV afgevuurde raket zijn auto trof. Ook de Amerikaanse staatsburger Anwar al-Awlaki trof in september 2011 hetzelfde lot. De Al-Qaeda-predikant zou betrokken geweest zijn bij diverse aanslagen en zou via Youtube aangemoedigd hebben tot terrorisme. De ‘Bin Laden van het internet’ werd in Jemen opgeblazen tijdens een drone-aanval. Dit zijn slechts twee van de talloze targeted killings op terreurverdachten die door Amerikaanse UAV’s de afgelopen jaren zijn uitgevoerd in het Midden-Oosten.

Er vallen echter niet enkel doden aan de kant van de gewapende militanten. Ondanks claims van de VS dat het aantal burgerslachtoffers zeer beperkt is, komt onder andere uit cijfers van het BIJ een ander beeld naar voren. De strikes eisen een hoge tol op de burgerbevolking en de doeltreffendheid van de methode is – onder meer door de geheime aard van het programma – niet vast te stellen. Wel staat vast dat de publieke opinie in bijvoorbeeld Pakistan zich heftig tegen de extrajudicial killings heeft gekeerd, waardoor een vruchtbare voedingsbodem ontstaan is voor radicalisering van extremisten.

Ondanks de controverse die de drones omringt, blijkt dat de ontwikkeling van nieuwe onbemande toestellen absoluut niet in de weg te staan. Sterker nog, de oorlogsvoering van de toekomst zal ontegenzeggelijk gepaard gaan met meer soorten onbemande hightech wapensystemen. Het feit dat de voertuigen op grote afstand een relatief lange tijd operationeel kunnen blijven (tot wel 36 uur) en aanzienlijk goedkoper zijn dan reguliere vliegtuigen, maakt het een aanlokkelijke vorm van oorlogsvoering.

De Amerikaanse RQ-170 Sentinel spionagedrone. © Washington Times.

De Amerikaanse RQ-170 Sentinel spionagedrone. © Washington Times.

Amerikaanse drones in het Midden-Oosten
De VS is ongetwijfeld de vaandeldrager van de drone-ontwikkeling. Het feit dat de Amerikaanse luchtmacht in 2009 al meer dronepiloten dan reguliere piloten opleidde is veelzeggend. De UAV-vloot van de Amerikanen beslaat naast de Reaper en Predator-modellen diverse soorten aanvals-, verkennings- en spionagedrones, waaronder modellen met heldhaftige namen als Hunter Killer, Sentinel en Grey Eagle.

De met Hellfire-raketten bewapende UAV’s hebben een verwoestende capaciteit en spelen inmiddels een belangrijke rol in de strijd tegen terreur. Het strijdperk waar deze onbemande vliegtuigen beproefd worden is het Midden-Oosten, waar verkennings- en liquidatiemissies in de tribale gebieden van Pakistan en Afghanistan een belangrijk onderdeel van het drone-programma zijn. Een ander belangrijk onderdeel zijn de spionagevluchten boven Iran, niet in de laatste plaats om een eye in the sky te hebben in het geval van mogelijke ontwikkelingen rondom de nucleaire faciliteiten in het land.

Opzienbarend is echter ook de ontwikkeling van zeegaande drones (Unmanned Underwater Vehicles) die wateren kunnen afspeuren naar signalen van onderzeeërs en schepen. Dit is met het oog op een dreigend conflict met Iran een begrijpelijke ontwikkeling, aangezien de Iraanse marine in het geval van een aanval wellicht de belangrijke Straat van Hormuz afsluit. Ook de tijdige detectie van Iraanse zeemijnen is een factor die bij een dergelijke situatie meespeelt.

© Der Spiegel

Specificaties van de Amerikaanse MQ-9 Reaper en statistieken van de drone-aanvallen in Pakistan tot 13 oktober 2011. © Der Spiegel

De investeringen van de Amerikaanse regering in militaire drone-technologie duiden erop dat de invloed van onbemande voertuigen op de strijdkrachten alleen maar groter zal worden. Aangezien er geen slachtoffers onder de eigen militairen vallen, is het ook een politiek aantrekkelijke optie van oorlogsvoering. Het Amerikaanse Defense Advanced Research Projects Agency (DARPA) besteedt dan ook grote sommen geld aan onderzoek naar diverse nieuwe militaire drone-toepassingen.

Israëlische drone-technologie
Ook Israël is een fervent aanhanger van de nieuwe vorm van onbemande oorlogsvoering. Het land heeft ondervonden dat de tijd waarin grote tanklegers het tegen elkaar opnamen tot het verleden behoort. De beruchte Merkava-tanks lenen zich maar matig voor asymmetrische oorlogsvoering waarbij militante verzetsgroepen schuilen onder de burgerbevolking. Israëlische wapenproducenten hebben daarom al jaren geleden stevig ingezet op de ontwikkeling van eigen drones.

IAI Harpy © Defence.pk

IAI Harpy © Defence.pk

Zo vliegt het land met zijn eigen UAV’s, zoals de Heron TP, Hermes 450 en de Harpy, een combinatie tussen een op afstand bestuurbare drone en een kruisraket. Ook tijdens de recente operatie Pillar of Defense maakte Israël gretig gebruik van onbemande vliegtuigen. Het gezoem van de spionerende drones was bijna onophoudelijk te horen boven Gaza-stad. Onder andere de liquidatie van Hamas-commandant Ahmed al-Jabari zou uitgevoerd zijn met een raket afkomstig van een drone. De Israëlische Heron TP-drones zijn kennelijk dusdanig effectief dat Duitsland er meerdere gekocht heeft voor grensbewakingsdoeleinden.

Aan de grens met de Gazastrook houden Israëlische Sentry Tech-drones de wacht tegen militanten. Deze stilstaande apparaten zijn in staat om autonoom beweging te detecteren en commando’s te geven. In geval van onraad wordt een commandopost ingeschakeld, die vervolgens bepaalt of gewapend optreden noodzakelijk is. Mocht dat het geval zijn, dan is de Sentry in staat om met 12.7 mm. machinegeweren het doelwit uit te schakelen.

Israël heeft ook beschikking over een Unmanned Ground Vehicle (UGV), een onbemand grondvoertuig. Enige tijd geleden kwam de Israëlische wapenproducent G-NIUS met de Guardium UGV. Het gewapende voertuig kan autonoom rondrijden langs een vooraf vastgestelde route en middels verschillende sensoren en een bewegingsdetector potentiële gevaren opmerken. Het voertuig verwittigt dan via een satellietverbinding een bestuurder, die vervolgens de situatie live kan beoordelen en eventueel kan besluiten gewapend in te grijpen.

Het moge dan ook duidelijk zijn dat ook Israël drone-technologie in toenemende mate een effectief middel acht om zijn grenzen te bewaken en spionage uit te voeren. De vele voordelen die de drones met zich meebrengen hebben de Israëliërs gebracht tot het herzien van hun militaire strategieën. De nieuwe tactieken van de VS en Israël worden echter door andere landen in het Midden-Oosten met argusogen gevolgd en zouden ingrijpende gevolgen kunnen hebben voor de militaire verhoudingen in de regio.

Volgende week in deel 2: Het Iraanse antwoord op het drone-vraagstuk.