Achtergrond – Wordt Libanon meegezogen in de sektarische strijd in Syrië?

De slag om de Syrische stad Qusayr werd eerder deze week gewonnen door het Syrische regime, met forse steun van het Libanese Hezbollah. De inmenging van de sjiitische verzetsbeweging kan echter grote gevolgen hebben voor de stabiliteit van buurland Libanon.

Jongeren in Kafranbel, in de provincie Idlib. ©TheRevoltingSyrian

Jongeren in Kafranbel, Syrië, tonen een tekening waarop Hezbollah-leider Nasrallah en de Syrische president Assad Libanon terug slepen naar de burgeroorlog in 1975. ©TheRevoltingSyrian

De burgeroorlog in Syrië begint steeds meer te lijken op een totale sektarische strijd. De Syrische rebellen, voor het grootste deel soennitische moslims, nemen het op tegen het regime van de alawitische Bashar al-Assad, inmiddels openlijk gesteund door de sjiitische verzetsbeweging en politieke partij Hezbollah.

De aanhangers van de Syrische president zijn voor een groot deel afkomstig uit die alawitische geloofsgemeenschap, een zijtak van de sjiitische islam. Dat sektarische conflict begint langzaam door te sijpelen in buurland Libanon, dat altijd al een kruitvat van geloofsspanningen is geweest.

Die strijd tekent zich het best af in de stad Tripoli. Vooral de wijken Jabal Mohsen, een alawitisch bolwerk waar Hezbollah en Assad veel steun genieten, en Bab al-Tabbaneh, bevolkt door de rebellen gezinde soennieten, staan daar tegenover elkaar. Conflicten zijn er al jaren schering en inslag, maar sinds het uitbreken van de Syrische burgeroorlog zijn die verhevigd – met alleen al de afgelopen twee maanden tientallen doden als gevolg.

Donderdag brak in het centrum van Tripoli een massaal vuurgevecht uit tussen Hezbollah-aanhangers en militante soennieten, waarbij het leger uiteindelijk moest ingrijpen. De steeds heftiger wordende etnische strijd in de stad baart zorgen voor de rest van het land.

25 mei sprak Hezbollah-leider Hassan Nasrallah zijn onvoorwaardelijke steun aan het regime van Assad uit. De inmenging van de verzetsbeweging in de burgeroorlog werd enkele maanden geleden al gemeld door activisten in Syrië, maar deze openlijke steunbetuiging zette definitief kwaad bloed bij de rebellen.

Een man toont de portretten van de Syrische president Assad en Hezbollah-leider Nasrallah.

De dag na de toespraak van Nasrallah, landden twee raketten in het zuidelijke deel van de hoofdstad, een belangrijke machtsbasis van Hezbollah. Een officier van het Vrije Syrische Leger (FSA), Ammar al-Wawi, omschreef de aanval als een waarschuwing aan de partij. FSA-generaal Salim Idriss dreigde 28 mei dat de rebellen ‘Hezbollah tot in de hel zouden achtervolgen’, als het zich niet uit de strijd in Syrië zou terugtrekken.

Maar vooral in de aan Syrië grenzende Bekavallei, waar veel Hezbollah-aanhangers wonen, regent het granaten en raketten. Syrische rebellen namen de afgelopen weken sjiitische dorpen en steden onder vuur, uit wraak voor de belegering van het vlak over de grens gelegen Qusayr.

De poreuze Syrisch-Libanese grens zorgt ervoor dat strijders van beide kampen makkelijk de oversteek kunnen maken, met felle gevechten tot gevolg. Hezbollah-strijders en Syrische rebellen raakten maandag vlak bij het in de vallei gelegen Baalbek slaags, toen de rebellen betrapt werden toen ze een raketaanval op de stad voorbereidden. 28 mei werden drie Libanese militairen doodgeschoten bij een controlepost in de Bekavallei, vermoedelijk door Syrische rebellen.

De toenemende onrust wordt alleen maar versterkt door de heersende politieke chaos. Eind maart kondigde de regering van premier Najib Mikati zijn ontslag aan, na een geschil met Hezbollah over onder meer de voorbereiding op de verkiezingen. Ook de burgeroorlog in Syrië zou hebben meegespeeld. President Michel Suleiman wees de soennitische politicus Tammam Salam aan om een overgangsregering te vormen. Het Libanese parlement stemde vervolgens in met het uitstellen van de verkiezingen tot november 2014, ondanks heftige protesten.

De politieke partijen zijn grotendeels verdeeld in de 8 maart-alliantie – het pro-Syrische blok waarin ook Hezbollah zit – en de 14 maart-alliantie, die negatief staat tegenover het Syrische regime. De zetelverdeling onder deze twee blokken maakt de vorming van een stabiele coalitie op het moment erg problematisch. Het creëren van een overgangsregering is Salam twee maanden later dan ook nog niet gelukt.

De verdeling van de religieuze groepen in Libanon. © University of Chicago

Een van de redenen daarvoor zijn de sterke etnische tegenstellingen, die de afgelopen tijd enkel vergroot zijn door de oorlog in Syrië. Libanon is van oudsher een bonte verzameling van etnische groeperingen, waaronder druzen, christenen, sjiieten en soennieten. Die groepen bestreden elkaar fel in de burgeroorlog (1975-1990) die het land verscheurde, en leven sindsdien in een wankel evenwicht samen. Het land dreigt door de sektarische strijd in Syrië nu weer terug te vallen in die chaos van etnische geschillen.

De vrees is dat de oplaaiende strijd in de Bekavallei en Tripoli een voorteken is voor wat komen gaat in de rest van het land. De inmenging van Hezbollah in Syrië heeft de vijandelijkheid tussen de etnische groepen enorm doen toenemen. In Beiroet is vandaag bij een demonstratie tegen de verzetsbeweging al een dode gevallen, toen Hezbollah-aanhangers en protestanten elkaar te lijf gingen.

Door de toenemende frequentie en intensiteit van dergelijke conflicten, in combinatie met de onmacht van de politiek, menen sommige commentatoren dat het slechts een kwestie van tijd is voordat de bloedige sektarische burgeroorlog die in Syrië woedt, geheel overwaait naar Libanon.

Hezbollah-aanhangers vallen een protestant aan, bij een demonstratie tegen de inmenging van de verzetsbeweging in Syrië, 9 juni in Beiroet. © AP

Recensie – Reportages geeft een indrukwekkend beeld van oorlog en armoede

© Joe Sacco.

© Joe Sacco.

Joe Sacco staat op eenzame hoogte in de stripjournalistiek. In zijn nieuwste boek, Reportages, weet hij met zijn kenmerkende, gedetailleerde tekenstijl wederom op overtuigende wijze de ellende van oorlogen en armoede te schetsen.

Reportages is een bundeling van verhalen die Sacco in de loop der jaren voor kranten en tijdschriften heeft gemaakt. De Amerikaanse stripjournalist voert de lezers mee naar onder meer het door oorlog verwoeste Tsjetsjenië, de bezette Gazastrook en een Amerikaanse legerbasis in Irak. Maar ook de schrijnende armoede in India en het Afrikaanse vluchtelingenprobleem in z’n geboorteland Malta komen aan bod.

Sacco, befaamd om zijn bekroonde werk Palestine, is de vaandeldrager van comic journalism. Hij schetst in zijn werken op betrokken wijze de ellende in crisisgebieden. Ook in Reportages brengt hij op indrukwekkende wijze dat lijden in beeld. De hem kenmerkende tekenstijl is uiterst gedetailleerd. De droevige gezichten van ontheemde Tsjetsjeense moeders die hun gehele hebben en houden zijn kwijtgeraakt, spreken boekdelen.

© Joe Sacco.

© Joe Sacco.

Hij fungeert zelf als hoofdpersoon in zijn verhalen, optredend als een slungelige anti-held, wiens ogen schuilgaan achter een brilletje. Zijn aanwezigheid laat zien welke dilemma’s journalisten tegenkomen bij de vergaring van verhalen, maar geeft hem ook de mogelijkheid situaties vanuit de ik-persoon te becommentariëren. Met zijn cynische humor onderstreept hij bijvoorbeeld subtiel de wanstaltige corruptie van een Indiase ambtenaar.

© Joe Sacco.

© Joe Sacco.

Meeslepend is het verhaal over Irak, waar Sacco embedded was bij Amerikaanse mariniers. Zijn nauwkeurige beschrijvingen van de spanning tijdens patrouilles en de wanhoop waarmee de Amerikanen het incompetente Irakese leger proberen te trainen geven een beklemmend beeld van de stroef verlopende oorlog. Het constant dreigende gevaar druipt van de pagina’s als Sacco kil beschrijft hoe de korporaal omkwam die hem de vorige dag nog begeleidde.

© Joe Sacco.

© Joe Sacco.

Sacco’s critici wijzen op de subjectiviteit die inherent is aan tekeningen. Een dergelijk medium zou dan ook niet journalistiek zijn. Sacco checkt echter beweringen, haalt wederhoor en tekent zo waarheidsgetrouw mogelijk. ‘Feiten en subjectiviteit sluiten elkaar niet uit,’ zegt hij in het voorwoord en wijst op de intrinsieke subjectiviteit van alle journalistiek. Hij gebruikt die subjectiviteit bewust als stijlelement, zo krijgt een martelende kampbewaarder een boosaardige grijns.

Sacco’s neemt met zijn slow journalism de tijd om complexe crisissituaties te onderzoeken en verwerkt die verhalen vervolgens nauwgezet tot een feitelijk onderbouwde kroniek. De uitgebreide beschrijvingen van de ellende die oorlog en armoede met zich meebrengen zijn ontroerend en ontluisterend. Reportages is een uitstekend en lezenswaardig voorbeeld van Sacco’s verfrissende en unieke werkwijze.

Joe Sacco / November 2012
De Bezige Bij / Oog & Blik
208 pagina’s / €25,- / Paperback