Focus – Deel 3: Hoe drones het Midden-Oosten veroveren

De conflicten in het Midden-Oosten hebben de aandacht gevestigd op een nieuwe vorm van hightech oorlogsvoering: drone-warfare. Vooral het gebruik van onbemande vliegtuigen heeft letterlijk en figuurlijk een enorme vlucht genomen sinds de Verenigde Staten in 2008 besloten het gebruik van bewapende drones te intensiveren in Afghanistan en Pakistan. Het Midden-Oosten is tegen wil en dank het toneel van een veranderende oorlogsvoering.

Het vizier van een Amerikaanse Reaper-drone. © Getty Images.

Het vizier van een Amerikaanse Reaper-drone. © Getty Images.

Vandaag in deel drie: De gevaren en gevolgen van de drone-warfare in het Midden-Oosten.

Gevolgen van de drone-strikes in het Midden-Oosten
De talrijke aanvallen met Amerikaanse Unmanned Aerial Vehicles (UAV’s), onbemande vliegtuigen, hebben kwaad bloed gezet bij de bevolkingen van de getroffen landen. De Verenigde Staten claimen door de aanvallen met onbemande toestellen een onmisbaar tactisch voordeel te hebben en zeggen dat het aantal burgerslachtoffers minimaal is. Het overwicht op het Afghaans-Pakistaanse slagveld zou mede door de gerichte liquidaties met drones in stand gehouden worden. Zoals vermeld in deel één komt uit cijfers van het Engelse Bureau of Investigative Journalism (BIJ) echter een ander beeld naar voren.

Cijfers van de NAF over het aantal uitgevoerde drone-aanvallen in Pakistan. © Wikipedia.

Cijfers van de NAF over het aantal uitgevoerde drone-aanvallen in Pakistan. © Wikipedia.

Uit hun van 24 oktober 2012 daterende cijfers blijkt dat het aantal Amerikaanse drone-strikes in Pakistan op 350 wordt geschat. Het BIJ schat dat bij die 350 aanvallen tussen de 2.586 en 3.375 slachtoffers zijn gevallen. Van dat totale aantal zijn er minimaal 472 en maximaal 885 burgerslachtoffers, waarvan zo’n 176 kinderen. Er vallen bij de drone-aanvallen dus wel degelijk onschuldige slachtoffers, ondanks de pinpoint-precisie die de Amerikanen toekennen aan de aanvallen met UAV’s. Maar aangezien veel van de aanvallen plaatsvinden in het kader van het geheime CIA-programma, doet de Amerikaanse regering geen mededelingen over de exacte slachtoffercijfers en toedracht van de aanvallen.

De nauwkeurigheid van de drones valt dus te betwisten. Militair historicus Christ Klep zegt in een uitzending van KRO Reporter: “Dingen gaan altijd mis. Stel, je denkt dat je een Al-Qaeda-strijder in de hoek hebt gedreven in een boerderij. Wat is er dan logischer dan daar een raket op af te sturen? En juist op het moment dat die raket gaat inslaan, of het nou een piloot of een onbemand toestel is die hem afvuurt, komt z’n vrouw de deur uit. Wat doe je dan? De scenario’s blijven hetzelfde, dan kan je wel 10 centimeter nauwkeuriger zijn dan een bemand toestel, maar de impact is natuurlijk hetzelfde.”

Een Amerikaanse Predator-drone. © Getty.

Een Amerikaanse Predator-drone. © Getty.

Experts verschillen van mening, maar de algemene opvatting is dat de targeted killings het internationale recht schenden. De liquidaties ontnemen de verdachten een kans op een proces. Zo zegt Jameel Jaffer van de American Civil Liberties Union (ACLU) in de BBC-documentaire The Secret War on Terror: “Dit is een ontzagwekkende kracht. De kracht om iemand als vijand te labelen en vervolgens omdat je die persoon als vijand hebt aangemerkt, hem mag liquideren zonder vorm van juridisch proces.” Oud-president van Pakistan Pervez Musharraf zegt in dezelfde uitzending: “Ze zullen vast de juiste doelwitten raken. Maar er is ook het probleem van nevenschade: het doden van burgers. En daarnaast de schending van onze territoriale integriteit en soevereiniteit.”

Ook onder de Pakistaanse bevolking is inmiddels grote woede ontstaan over de aanhoudende drone-aanvallen binnen hun landsgrenzen. Onder meer in oktober waren er grote demonstraties tegen de aanvallen in hoofdzakelijk Waziristan, het grensgebied waar veel Al-Qaeda- en Talibanstrijders zich schuilhouden. Bij de gigantische demonstratie voor politieke hervormingen en rechten deze week in Islamabad, klonk ook de roep tot het stoppen van de drone-aanvallen, die ‘onwettig en illegaal’ zouden zijn. En zelfs ‘contra-productief’ omdat de strikes een vruchtbare voedingsbodem voor radicalisering zouden creëren.

De Iraanse Karrar-drone is in staat op hoge snelheid doelwitten te bombarderen. © RT.

De Iraanse Karrar-drone is in staat op hoge snelheid doelwitten te bombarderen. © RT.

Daarnaast heeft het drone-programma van de VS, in combinatie van de opkomst van onbemande militaire machines in Israël, een wapenwedloop in gang gezet met Iran en zijn bondgenoot Hezbollah. Zoals in deel twee vermeld bouwt Iran gestaag aan zijn steeds moderner wordende drone-vloot, terwijl het land ook UAV’s exporteert naar partners als Hezbollah, Syrië en Venezuela. Nathan Wessler van de ACLU zegt in KRO Reporter: “Het baart zorgen dat de VS een precedent schept. De VS gebruikt drones om overal ter wereld mensen te doden. Ze zouden niet blij zijn als landen als Rusland, China of Iran hetzelfde zouden doen en hier in de VS Amerikaanse staatsburgers doodden.”

De toekomstige gevaren van drone-warfare

Een Amerikaanse militair lanceert een Raven-verkenningsdrone in Afghanistan. © AP.

Een Amerikaanse militair lanceert een Raven-verkenningsdrone in Afghanistan. © AP.

En het gebruik van drones zal de komende jaren sterk toenemen. Volgens een rapport van het Amerikaanse Congres heeft het Department of Defense sinds 2001 26 miljard dollar geïnvesteerd in de ontwikkeling van op afstand bestuurbare voer-, vlieg- en vaartuigen. Dat gigantische bedrag geeft aan op welke schaal onder meer het Amerikaanse Defense Advanced Research Projects Agency (DARPA) onderzoek kan doen naar nieuwe onbemande militaire technologie. De VS is nog onduidelijk over of ze na 2014 in Afghanistan een ondersteunende troepenmacht aanhouden. Het is echter waarschijnlijk dat het drone-programma boven Afghanistan na 2014 wél in stand gehouden wordt.

In deel één kwamen al de diverse hightech drone-toepassingen van Israël en de VS naar voren. De ontwikkeling van steeds modernere Iraanse drones is dan ook begrijpelijk. Maar volgens experts is de volgende stap in deze razendsnelle wapenwedloop de ontwikkeling van autonoom handelende machines. Onbemande toestellen die onafhankelijk van menselijke besturing kunnen handelen en mogelijk zelfs ooit doden. Bepaalde militaire drones hebben al een zekere mate van autonomie. Zo kan de Israëlische Guardium UGV zelf een vooraf vastgesteld gebied patrouilleren en ontwikkelt de VS zeegaande drones die zelfstandig wateren afspeuren naar duikboten. De mogelijkheid tot eventueel dodelijk geweld ligt voorlopig echter nog altijd bij een menselijke bestuurder.

Human Rights Watch (HRW) noemt dit in een rapport een extreem gevaarlijke ontwikkeling. Steve Goose, directeur van de wapenafdeling van HRW, zei vorig jaar: “Als we machines laten beslissen over leven en dood, zijn we te ver gegaan met technologie.” Hij riep op tot een internationaal verdrag waarbij de ontwikkeling en inzet van autonoom handelende machines verboden wordt. Wessler: “Als kunstmatige intelligentie beter en acceptabeler wordt, met vliegtuigen die zelfstandig vliegen, zonder dat er een operator meekijkt, die raketten afvuren naar eigen inzicht, is het goed mogelijk dat er een escalatie komt van de technologie.”

Een Amerikaanse SWORDS-grondrobot. © Popular Mechanics.

Een Amerikaanse SWORDS-grondrobot. © Popular Mechanics.

Dus het lijkt er op dat er de komende jaren meer soorten drones op het slagveld verschijnen. Sinds de VS in 2007 de zwaarbewapende grondrobot SWORDS in Irak inzette, speelt het Amerikaanse leger speelt meer en meer met het idee om militaire taken uit te besteden aan (bewapende) grondrobots. En DARPA is hard op weg een autonome drone te ontwikkelen voor het sjouwen van zware militaire bagage. De in functie en uiterlijk op een pakezel lijkende Big Dog kan zelfstandig een lopend persoon volgen, zelfs op moeilijk terrein. Het ‘denkniveau’ van de machine is verbazingwekkend. Zo weet de robot zichzelf te corrigeren als hij uitglijdt of een duw krijgt.

De wapenwedloop die deze ontwikkeling teweeg brengt in het Midden-Oosten is zorgelijk. Naast Iran beschikken steeds meer landen in de Arabische wereld over militaire drones en ook de eigen ontwikkeling ervan wordt steeds meer opgepikt. De invloed die deze kentering zal hebben op de militaire verhoudingen in het gebied kan zeer zorgelijk zijn als er geen heldere afspraken worden gemaakt. De tijd dat het Amerikaanse drone-programma onaantastbaar in de schaduw kon opereren is verdwenen nu andere landen in hoog tempo eigen militaire drones ontwikkelen. De inzet van autonoom denkende machines voor oorlogsacties lijkt steeds dichterbij te komen. HRW maakt een belangrijk punt door te wijzen op het belang van internationale afspraken. Christ Klep: “Een militair moet altijd precies weten wat hij doet. Als je die verantwoordelijkheid voor 90 procent overlaat aan een autonoom denkende robot, heb je een probleem. Dan heb je op z’n minst nieuwe regelgeving nodig.”

Focus – Mine Kafon: ingenieuze oplossing voor het Afghaanse mijnenprobleem

Kunstenaar Massoud Hassani met zijn Mine Kafon. © HP/De Tijd.

Kunstenaar Massoud Hassani met zijn Mine Kafon. © HP/De Tijd.

Dinsdag zat kunstenaar Massoud Hassani aan tafel bij Pauw & Witteman om zijn Mine Kafon te presenteren. De in Afghanistan geboren ontwerper heeft een vindingrijke oplossing bedacht voor het ernstige mijnenprobleem in zijn land.

De Mine Kafon ziet er op het eerste gezicht uit als een grote bal met vreemde uitsteeksels. De bol heeft een zwarte kern, waaruit honderdvijftig bamboestokken met plastic schijven steken. De bol is licht genoeg om door de wind aangedreven te worden, maar zwaar genoeg om een landmijn tot ontploffing te brengen. Het vernuftige ontwerp is bedoeld om een lowbudget oplossing te bieden voor het mijnenprobleem in Afghanistan.

Hassani was in zijn kindertijd woonachtig aan de rand van de Afghaanse hoofdstad Kabul. Hij zat daar op een schooltje in een buitenwijk. “Normaal krijg je dan lessen als wiskunde en talen. Maar wij kregen lessen over landmijnen, dus ik ken ze allemaal. Ik weet hoe ik ze moet openmaken, omdat ze elke dag aanwezig waren op onze speelplaats,” zei Hassani vorige maand op het podium van TEDx Utrecht.

Voorbeelden van het windaangedreven speelgoed dat Hassani maakte als kind in Afghanistan. © Core77.

Voorbeelden van het windaangedreven speelgoed dat Hassani maakte als kind in Afghanistan. © Core77.

Als kind was hij al in de weer met het bouwen van speelgoed. Van afval en papier bouwde Hassani kleine bolletjes die door de wind aangedreven werden. In de afgelegen Afghaanse woestijn aan de outskirts van Kabul was er wind genoeg, maar helaas ook talloze landmijnen, veelal daterend uit de tijd van de oorlog met Sovjet-Rusland. Het gebeurde dan ook regelmatig dat een van zijn speeltjes in een mijnenveld belandde. Met zijn vriendjes ging hij ook geregeld op zoek naar oud militair materiaal om mee te spelen.

Toen hij op zijn veertiende naar Nederland vertrok kwam hij uiteindelijk terecht op de Design Academie Eindhoven. Geïnspireerd door zijn jeugdige avonturen in de Afghaanse woestijn begon hij met het ontwikkelen van een simpele en goedkope oplossing voor de talloze mijnen in het land, gebaseerd op zijn windaangedreven kinderspeelgoed. De huidige methoden om landmijnen te verwijderen zijn veelal duur en zeer gevaarlijk.

Het ontwerp van de Mine Kafon is relatief eenvoudig. Lokale inwoners moeten in staat zijn de Kafon zelf in elkaar te zetten. © Artsthread.

Het ontwerp van de Mine Kafon is relatief eenvoudig. Lokale inwoners moeten in staat zijn de Kafon zelf in elkaar te zetten. © Artsthread.

De Mine Kafon werd geboren, afkomstig van het Perzische woord kafondan, wat ‘iets dat ontploft’ betekent. De bal vangt door de uitsteeksels wind, begint daardoor te rollen en brengt door zijn gewicht mijnen tot ontploffing. Omdat er door de explosie maar enkele poten sneuvelen is de Kafon in staat meerdere mijnen in één run te ruimen. De kern van de bal blijft onbeschadigd en is herbruikbaar, waardoor alleen de poten vervangen moeten worden, hetgeen de kosten aanzienlijk drukt.

Als de Mine Kafon over een mijn rolt, sneuvelen bij de explosie slechts enkele poten, waardoor de bal meerdere mijnen kan ruimen. © Helablog.

Als de Mine Kafon over een mijn rolt, sneuvelen bij de explosie slechts enkele poten, waardoor de bal meerdere mijnen kan ruimen. © Helablog.

“Als je nu de hele wereld wil verschonen van landmijnen kost dat zo’n 300.000 miljoen euro. Als je de Kafon vergelijkt met die bestaande technologie zou dat zo’n 120 keer goedkoper worden, omdat je met één bal drie mijnen kan opruimen,” zei Hassani bij TEDx. Als de Mine Kafon volledig uitontwikkeld is zal de mijnenvegende bal ongeveer veertig euro moeten gaan kosten. De bal zal dan in kant-en-klare gedeeltes worden geleverd aan de lokale bevolking, die de Mine Kafon eenvoudig in elkaar kunnen zetten.

De eerste test die Hassani uitvoerde in combinatie met de Explosieven Opruimingsdienst liet weinig over van zijn prototype. © Designforimpact.

De eerste test die Hassani uitvoerde in combinatie met de Explosieven Opruimingsdienst liet weinig over van zijn prototype. © Designforimpact.

De Mine Kafon is meerdere malen herzien, onder andere om het ideale gewicht vast te stellen. De eerste test die Hassani in samenwerking met de Explosieven Opruimingsdienst uitvoerde werd fataal voor zijn prototype, dat door de zware explosie volledig aan gruzelementen ging. “Daar ging ons twee jaar werk,” zei Hassani’s broer Mahmud bij Pauw & Witteman. Het ontwerp werd aangepast en lichter gemaakt. De poten van de Kafon oefenen nu hetzelfde gewicht uit als een menselijke voet, waardoor het aantal poten dat sneuvelt bij een explosie zo laag mogelijk blijft en de bal duurzamer wordt.

De Kafon is ook uitgerust met een GPS-systeem in de kern. Dat systeem slaat de route op die de bol door een bepaald gebied aflegt, wat vervolgens af te lezen is met een GPS-ontvanger. “Elke smartphone is daartoe in staat,” aldus Hassani. Met deze functie valt precies in kaart te brengen waar reeds mijnen geruimd zijn en welke gebieden eventueel dus nog gevaarlijk zijn, waardoor een systematische aanpak gemakkelijker wordt.

Hassani zat aan tafel bij Pauw & Witteman om aandacht te vragen voor zijn crowdfunding-actie. Met donaties van geldschieters probeert hij 123.000 euro bij elkaar te krijgen om zijn ontwerp verder te kunnen testen en verfijnen. Hij heeft in samenwerking met filmmaker Callum Cooper een korte documentaire gemaakt om de Mine Kafon verder onder de aandacht te brengen.

Mocht u willen bijdragen aan de verdere ontwikkeling van het ingenieuze en idealistische project van Massoud Hassani, dan kunt u doneren via Kickstarter.

De korte documentaire van Callum Cooper over de Mine Kafon: