Achtergrond – De redenen van de Turkse onvrede

In Turkije zijn vandaag voor de vierde dag op rij demonstranten tegen de regering van premier Erdogan slaags geraakt met de politie. Vooral in Istanbul, maar ook in Izmir en Ankara zijn protesten weer in alle hevigheid uitgebroken. Wat zijn de beweegredenen achter de demonstraties?

Protesten in de Turkse stad Istanbul. © occupygezipics.tumblr.com

De protesten begonnen met een relatief kleine betoging tegen het kappen van bomen in het Gezi-park op het Taksimplein in Istanbul, waar de bouw van onder meer een nieuwe moskee gepland staat. Ze zijn echter uitgegroeid tot enorme demonstraties tegen het bewind van de premier Recep Tayyip Erdogan, die al tien jaar aan de macht is. De onvrede van veel Turken over de ‘dictator’ Erdogan sluimert al langer, maar de gewelddadigheid waarmee de betoging op het Taksimplein door de politie met waterkanonnen en traangas neergeslagen werd, lijkt de druppel die de emmer deed overstromen.

Veel demonstranten vrezen dat Erdogan langzaam Turkije in een islamistische dictatuur probeert te veranderen. Zijn recente besluit om de nachtelijke verkoop van alcohol te verbieden, alcoholproducenten adverteren en sponsoring van evenementen te ontzeggen en gebieden rond moskeeën en scholen droog te leggen wordt gezien als een stap richting sharia-wetgeving. De betogers – door Erdogan weggezet als extremisten – bestaan dan ook voor een groot deel uit middenklassers, die weinig zien in een streng-islamitische staat. De ingevoerde alcoholrestricties leidden tot beelden van betogers die massaal blikken bier etaleerden.

Onder de gematigd-islamitische AK Partij van Erdogan, die bij de verkiezingen de helft van de stemmen kreeg, maakte Turkije grote economische groei door. Die welvaart zorgde voor enige speling om diverse, bij de middenklasse onpopulaire, islamitisch getinte wetten in te voeren. Erdogans poging overspel een misdrijf te maken werd na heftige reacties teruggetrokken, maar het censureren van sigaretten op televisie, het verplichten van islamitisch onderwijs en het aanklagen van een pianist voor godslastering vanwege een vrij onschuldige tweet zijn voorbeelden van de steeds prominentere rol die de islam speelt in de samenleving.

Ook de autocratische manier van regeren van Erdogan staat veel demonstranten tegen. Het doordrukken van het plan om het Taksimplein te verbouwen, waarvoor naast het Gezi-park ook een cultureel centrum gewijd aan ‘vader van de Turken’ Mustafa Kemal Atatürk moet wijken, is daarvoor typerend. Maar ook de twijfelachtige processen tegen legerofficieren, die een staatsgreep zouden voorbereidden, kunnen rekenen op afkeuring onder een deel van de bevolking. Ook wil de premier de grondwet wijzigen, waardoor het presidentschap een belangrijkere rol gaat spelen. De door demonstranten dictator genoemde Erdogan hoopt vervolgens in 2014 verkozen te worden tot president.

Een vernielde mediabus in Istanbul, maandag. © Aaron Stein.

Ook de geringe persvrijheid in het land is een factor die meespeelt. Onder Erdogan zijn er veel kritische journalisten achter de tralies beland. De rest van de Turkse media danst daarom volgens de betogers uit angst naar de pijpen van de regering. Hierdoor zouden de protesten zeer weinig aandacht van binnenlandse media krijgen. Terwijl er zondag heftig gevochten werd tussen de politie en demonstranten, zond CNN Türk bijvoorbeeld een documentaire over pinguïns uit. Er werd maandag dan ook geprotesteerd tegen het muilkorven van de pers bij onder meer het gebouw van NTV, een grote Turkse nieuwszender. Diverse mediavoertuigen werden zondagnacht uit woede gesloopt door betogers.

Sommige commentatoren noemen de protesten tegen Erdogans islamisering en autocratisch bestuur nu al de Turkse Lente. Het land beschikt echter voorlopig nog over een democratisch systeem, dus die vergelijking gaat mank. Maar hoewel zijn partij gesteund wordt door een meerderheid van de Turkse bevolking, kan Erdogan zich waarschijnlijk niet doof houden voor de steeds heviger wordende protesten. Als hij geen rekening houdt met de wensen van de gematigde middenklasse, kan zijn regering mogelijk nog wel eens in een lastig parket komen te zitten.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s