Terugblik – Yahya Ayyash, de Ingenieur van de zelfmoordaanslag

Vandaag is het 16 jaar geleden dat de Israëlische geheime dienst Shin Bet Yahya Ayyash liquideerde. Ayyash, een jonge Palestijn opgeleid in electrotechniek, verwierf faam als bommenmaker van Hamas en was de mastermind achter de eerste zelfmoordaanslagen in Israël. Zijn technisch vernuftige creaties leverden hem de bijnaam de Ingenieur op. Ik blik terug op de belangrijke rol die Ayyash speelde in het conflict tussen Israël en Palestijnen.

Yahya Ayyash. © Qassam.ps

Yahya Ayyash. © Qassam.ps

Yahya Abdel-Tif Ayyash werd in 1966 geboren in Rafat, op de Westelijke Jordaanoever. Tijdens de Israëlische bezetting die volgde na de Zesdaagse Oorlog in 1967 werd hij handig in het repareren van elektronische apparaatjes. Nadat hij aan de universiteit in Bir Zeit zijn bachelor elektrotechniek behaald had, trachtte Ayyash naar Jordanië te vertrekken om daar zijn master te halen. Dit werd hem echter geweigerd door de Israëlische autoriteiten.

Ayyash vond rond die tijd zijn weg naar de Ezzedeen al-Qassam-brigades, de gewapende vleugel van Hamas. De in 1987 opgerichte militante verzetsbeweging kon een goed opgeleide elektrotechnicus prima gebruiken. Op 16 april 1993 bracht een Hamas-lid zijn auto tot ontploffing op het Mehola-kruispunt in de Westelijke Jordaanoever. Ayyash had de auto volgepakt met propaangastanks en explosieven. Bij Ayyash’ eerste aanslag kwam – naast de dader – één persoon om. Het zou de eerste van vele zelfmoordaanslagen op Israël zijn.

Yitzhak Rabin en Yasser Arafat na het bekrachtigen van de Oslo-akkoorden. © AP.

In Zweden kwamen vervolgens in 1993 de Oslo-akkoorden tot stand, die enig uitzicht boden op vrede tussen Israël en de Palestijnen. de Palestijnse Autoriteit (PA) kreeg beperkte zeggenschap in de Palestijnse gebieden. Niet lang daarna bracht echter een Israëliër het prille vredesproces in gevaar. Baruch Goldstein, een extremistische jood, opende in Hebron het vuur op een groep biddende Palestijnen. 29 mensen vonden die januaridag in 1994 de dood. Goldstein werd door een woedende menigte gelyncht. De aanslag was voor Hamas de aanleiding voor een reeks bloedige represailles.

Hamas-woordvoerder Mahmoud al-Zahar zei nadien tegen History Channel: “Na deze aanslag was het iedereen toegestaan om Israëlische burgers of militairen aan te vallen.” Op 6 april dat jaar vielen er acht doden en 55 gewonden bij een aanslag op een bus in het Israëlische Afula. Een zelfmoordterrorist van Hamas liet zijn Opel Ascona ontploffen naast bus 348. Ayyash had de auto volgeladen met gascilinders en handgranaten, verpakt in een rugzak gevuld met 1100 spijkers.

Monument voor de slachtoffers van de aanslag in Afula. © Wikipedia.

Monument voor de slachtoffers van de aanslag in Afula. © Wikipedia.

Precies een week later was de Israëlische kuststad Hadera het doelwit. De 21-jarige Palestijn Amar Salah Diab Amarna bracht in een bus richting Tel Aviv een door Ayyash ontworpen aceton-peroxidebom tot ontploffing. Volgens het boek The Hunt for the Engineer van Samuel Katz kreeg Amarna de opdracht de bom in een rugzak op de grond te plaatsen, ‘zodat scherven vitale slagaders in het gebied rond de lies konden raken’. Er vielen zes doden en dertig gewonden.

Boaz Ganor, directeur van het Israëlische Insitute for Counter-Terrorism, zei in dezelfde History Channel-uitzending: “Toen was het uniek, Ayyash was de mastermind achter het nieuwe fenomeen van zelfmoordaanslagen.” De binnenlandse veiligheidsdienst van Israël, Shin Bet, zette dan ook alles op alles om de daders achter de bomaanslagen te vinden. 250 personen met mogelijke links naar Hamas werden ondervraagd. Shin Bet ontwikkelde zo langzaam een beeld van Ayyash, die ze vanwege zijn technische vernuft de bijnaam de Ingenieur gaven.

Ayyash, opgeklommen tot commandant, gaf inmiddels leiding aan het Samaria-bataljon van de Al-Qassam-brigades. Hij wist op ingenieuze wijze uit handen van de Israëliërs te blijven, onder meer door zich in diverse vermommingen te hullen als hij checkpoints passeerde. 18 mei 1994 trok Israël, volgens de Oslo-akkoorden, zijn troepen terug uit de Gazastrook. Het gebied kwam onder bestuur van de PA. Arafat paradeerde triomfantelijk door de straten van Gaza. De PA was echter totaal niet bereid de Israëliërs te helpen bij de jacht op Ayyash. Hamas-leden arresteren had wel eens de suggestie kunnen wekken dat de PA voor Israël werkte.

De verwoeste bus na de aanslag in de Dizengoffstraat. © Hagalil.com

De verwoeste bus na de aanslag in de Dizengoffstraat. © Hagalil.com

Ayyash plande in de relatieve veiligheid van Gaza zijn volgende aanslagen. Op 19 oktober 1994 pleegde een Hamas-aanhanger een bomaanslag op een bus in Tel Aviv. Op de drukke Dizengoffstraat in het hart van de stad bracht de terrorist zijn explosief in bus 5 tot ontploffing. Ayyash had hem voorzien van een bom gemaakt van een Egyptische landmijn, verpakt in een rugzak vol met spijkers en TNT. Tweeëntwintig mensen, waaronder de 25-jarige Nederlander Reinier Verbiest, kwamen om bij toentertijd de dodelijkste aanslag op Israël.

22 januari vond het volgende bloedbad plaats. Op de Beit Lid-kruising in de Westelijke Jordaanoever waren grote aantallen Israëlische militairen aanwezig die terugkwamen van verlof. Een man in legeruniform bracht temidden van een groep soldaten een bom tot ontploffing. Nadat hulpverleners toegesneld waren, blies een tweede persoon in uniform zichzelf op. De Palestijnse Islamitische Jihad eiste de aanslag op, Ayyash had de bommen vervaardigd. Nadat de Israëlische premier Yitzhak Rabin de kruising bezocht had, bleek dat er zelfs een derde bom verstopt lag, bedoeld voor Rabin. De terrorist die de bom tot ontploffing moest brengen was echter nooit aangekomen bij Beit Lid.

Er volgden in de periode van april tot augustus 1995 nog drie zelfmoordaanslagen op Israëlische doelwitten, waarbij in totaal 19 slachtoffers vielen. Toen werd 4 november premier Rabin vermoord door een radicaal-rechtse jood, Yigal Amir. Amir achtte de moord nodig, daar het door Rabin geïnitieerde vredesproces ‘de joden hun Bijbelse recht op gebied in de Westelijke Jordaanoever zou ontnemen’. Shimon Peres nam het premierschap over en besloot het vredesproces door te zetten. Hij beval de liquidatie van Ayyash, wiens aanslagen verdere vredesonderhandelingen frustreerden.

Via informanten kwam Shin Bet op het spoor van Ayyash. Hij zat ondergedoken bij een vriend uit zijn kindertijd, Osama Hamad. Ayyash wist niet dat de oom van Hamad in het verleden de Israëlische geheime dienst van inlichtingen voorzag. Shin Bet zette de oom, Kamil Hamad, onder druk om een mobiele telefoon aan Ayyash te geven. De dienst wist dat Ayyash uit angst afgeluisterd te worden vaak van telefoon wisselde. Hamad ging akkoord en zorgde ervoor dat de telefoon uiteindelijk in het bezit van Ayyash kwam, denkend dat de telefoon voor afluisterdoeleinden gebruikt zou worden.

Yahya Ayyash. © Qassam.ps

Yahya Ayyash. © Qassam.ps

Hamad wist niet dat er – naast afluisterapparatuur – geavanceerde explosieven in de batterij van de telefoon verstopt zaten. Toen Ayyash op 5 januari ’s ochtends gebeld werd door zijn vader, luisterde Shin Bet direct mee. Zodra ze constateerden dat de stem aan de lijn inderdaad die van Ayyash was, brachten ze de hightech bom in de telefoon tot ontploffing. Ayyash hield de telefoon zoals verwacht tegen zijn oor. De gerichte explosie doodde hem dan ook ter plekke in zijn appartement in Gaza.

Met deze gerichte liquidatie kwam een einde aan de reeks gruwelijke aanslagen van Ayyash, waarbij minstens negentig mensen omkwamen. Terwijl de Israëliërs feest vierden, treurden de Palestijnen om de man die in hun optiek heldenstatus had verworven door zijn verzet. Tienduizenden Palestijnen waren aanwezig op zijn begrafenis waar Arafat Ayyash de laatste eer bewees: “Bid voor onze martelarenbroeders en voor onze nieuwe martelaar, de Ingenieur, Yahya Ayyash.”

De bomaanslag op een bus in Tel Aviv, 21 november 2012. © IDFBlog.

De bomaanslag op een bus in Tel Aviv, 21 november 2012. © IDFBlog.

Maar met de dood van de man die de zelfmoordaanslagen had geïntroduceerd in het Israëlisch-Palestijnse conflict kwam er helaas geen einde aan de gewelddadige aanslagen. In de weken na de liquidatie van Ayyash kwamen er alleen al zestig mensen om bij vergeldingsaanslagen van Hamas. De Tweede Intifada zorgde voor een enorme piek in het aantal zelfmoordaanslagen. Het conflict sleept tot op de dag van vandaag door. De bomaanslag die Hamas pleegde op een bus in Tel Aviv, 21 november jongstleden, bewijst maar weer dat de bloedige nalatenschap van Ayyash nog springlevend is.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s